Yasin Koç Katılım Bülteni için yazdı: Teverruk Finansmanı ve Uygulanış Biçiminde Yaşanan Sorunlar

Günümüzdeki finansman modelleri olarak karşımıza çıkan ürünlerden bir tanesi teverruktur. Teverruk finansmanını birkaç cümle ile açıklayacak olursak, nakit ihtiyacı duyan bir şahıs ya da kurumun vadeli olarak aldığı malı başka bir şahsa/kuruma peşin olarak daha ucuza satıp nakdi gelir elde etmesidir. Teverruk sisteminin İslami Finansal Kuruluşlar ve Denetim Organizasyonu (AAOIFI) başta olmak üzere bir çok uluslar arası denetim kurumları caiz olduğu kanısına varmıştır. Dünya genelinde -Türkiye hariç olmak üzere- teverruk sistemi katılım bankacılığında payı -maalesef- en yüksek olan finansman modelleri arasında yer almaktadır. Ülkemizde kimi katılım bankaları teverruk sistemini normal finansman modeli olarak kullanırken, kimi katılım bankaları ise zaruret durumlarda kullandırılmasının uygun olduğu kanaatine varmıştır. Zaruret durumuna bakacak olursak şuan ki pandemi dönemindeki gelir ve gider dengesizliği bu duruma en güzel örnektir. Teverruk finansmanının tanımına baktığımızda herhangi bir sorun bulunmamakla birlikte özellikle öğrencilik zamanlarında farkında olmadan teverruk finansmanına çok kez şahit olduğumu anladım. Nakit ihtiyaciduyan öğrenci arkadaşlarım herhangi bir geliri olmadığı için kredi kullanamadıklarından dolayı nakdi ihtiyaçlarını karşılamak için senetle telefon satan firmalardan vadeli telefon satın alır, satıştan sonra internet aracılığı ile farklı kişilere almış olduğu telefonu peşin fiyatına daha uyguna satarak nakit ihtiyaçlarını karşılarlardı. Bu örnek baştan aşağı teverruk finansmanı olup faizle hiçbir yönden bağlantısı bulunmamaktadır. Fakat bankaların uygulamış olduğu teverruk finansmanında belirli farklılıklar bulunmaktadır.

Örneklem üzerinden gidecek olursak; katılım bankasına nakit ihtiyacı olan bir müşterinin başvurduğunu varsayalım. Katılım bankası haliyle direk nakit finansman sağlayamayacağı için, yapılacak olan işlemin ticari kar olabilmesi adına  Londradaki metal borsasından online olarak  metal alımı yapar. İkinci aşamada peşin olarak almış olduğu metali belirli bir kar marjıekleyerek müşteriye vadeli olarak satar. Üçüncü aşamada ise müşteriye vadeli olarak sattığı metali, müşteri bankaya vekalet vermesi ile Londradaki metal borsasında tekrar peşin olarak satıp müşteriye ödeme yapmaktadır. Bunun sonunca müşteri istediği nakdi ihtiyacını karşılıyor , banka ise ikinci aşamada vadeli olarak satmış olduğu mala karşılık kar elde etmiş oluyor.  Bu işlem yapılırken fıkhi açıdan uygun olmayan bazı durumlar ortaya çıkmaktadır.

İlk olarak belirtmek gerekir ki metal ürünü  altın,gümüş,kağıt para gibi ödeme aracı olarak kullanılan bir ürün olmadığı için menkul mal yerine geçmektedir. Menkul malların kabzı hakkında mezheplere göre farklı görüşler bulunmaktadır. Hanefi mezhebine göre taşınabilen mallar fiziken teslim alınmadan başka birine satılması doğru değildir. Fakat maliki mezhebine göre tüketilebilir mal olmadığı sürece malın fiziki olarak teslim alınmamasında herhangi bir mahsur bulunmamaktadır.

Ancak genel anlamda en büyük sorun ise Londra Metal Borsasından alınan metalin gerçekten bir karşılığı olup olmadığı tartışma konusudur. Aynı metal belki de birden çok kişiye defalarca satılmaktadır. Durumun böyle olması sonucu ortada yapılan bir ticaretin hayali ticaret olacağı aşikardır. Bu durumda gerçek ticaretin olmadığı yerde sağlanan nakdi finansmanın karı faize dönüşecektir. Ve gerçek olan şu ki, ne kadar zor durumda olursak olalım –pandemi süreci buna dahil- Hz. Allah’ın haram kıldığı faizi zaruri durum diye kullanmamız mazeret sayılmayacaktır. Önerim şudur ki faizsiz finans kuruluşların teverrukişlemlerinden tamamiyle vazgeçmesi, veyahut Londra Metal Borsasından ziyade, karşılığı olduğundan emin olduğumuz mal alım/satım işlemleri yapılabilmesi adına gerek hukuki gerek fiziki zemin hazırlanmasıdır. Bu zeminin hazırlanabilmesi şahsi kanaatimce devlet eliyle mümkün olacaktır.

Sonuç olarak, teverruk sistemi tanım itibari ile doğru bir sistem olup, uygulanış açısından yanlış uygulama söz konusu olmaktadır. Bunun temelinde Londra Metal Borsasından yapılan alım-satım işlemleri yatmaktadır. Katılım bankaları olarak ülke ekonomisine destek verirken, hem vicdanımıza hem de Hz. Allaha‘a hesabını verebileceğimiz güzel işler yapabilmek ümidi ile.

Sağlıcakla Kalın..

Yasin Koç Katılım Bülteni için yazdı: Teverruk Finansmanı ve Uygulanış Biçiminde Yaşanan Sorunlar” için bir yorum

  • Ağustos 15, 2020 tarihinde, saat 7:41 pm
    Permalink

    Sonuna kadar zevkle okuduğum bir yazıydı emeğinize sağlık Yasin hocam , iyi çalışmalar dilerim

    Yanıtla

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir