EKONOMİ-FİNANSGÜNCELKatılım bankalarıYAZARLAR

Zeynep Aslı Kekeç Katılım Bülteni İçin Yazdı: Katılım Bankacılığında Tarım Sektörünün Finansmanı

KATILIM BANKACILIĞINDA TARIM SEKTÖRÜNÜN FİNANSMANI
Tarım, gerek hayvansal gerek bitkisel ürünlerin yetiştirilip verimlerinin arttırılması, korunması ve pazarlanması gibi süreçlerle ilgilenen bilim dalıdır. Doğru tarım, tarımsal süreçlerin tamamında modern teknolojilerin ve en verimli yöntemlerin kullanıldığı tarımdır. İlk olarak M.Ö 8000’li yıllarda rastlanan tarım faaliyetleri, keşfedilmesinden sonra toplumların sosyal özellikleri sayesinde hızla dünya geneline yayılmıştır.

Tarım sektörünün bunca zaman insanlar için büyük bir önemi bulunmasının iki temel nedeni bulunmaktadır. Bu iki nedenden birincisinin tarımın insanların en iyi ihtiyaçlarından birisi olan beslenme ihtiyacını giderici özelliğe sahip olması, ikincisi ise ülkelerin tarımı kullanarak ekonomik kalkınmaya ulaşabilecek olmasıdır. Bu bağlamda günümüzde de gelişmekte olan ülkeler tarım sektörünü kullanarak ihracat yaparak döviz kazanabilmekte, istihdam yaratabilmekte ve ithalatı azaltarak ülkeden döviz çıkışını en aza indirgeyebilmektedir. Tarım sektörünün ayrıca ekonomik kalkınmayı kolaylaştırıcı işlevi bulunduğu da bilinmektedir

Türkiye’de Tarımın Finansmanı

Türkiye ,sahip olduğu doğal kaynaklar ve geçmişten kazandığı zirai gelenekleri nedeniyle tarıma en uygun ülkeler arasında yer almaktadır. Buna rağmen bu avantajların etkili tarımsal üretim için yeterli olduğunu söylemek doğru olmayacaktır. Çünkü etkin bir tarımsal üretimin sağlanması için yatırım,teknoloji ve süreklilik gerekmektedir. Tarımda verimliliği sağlamak için yeterli miktarda sermayesi bulunmayan üreticiler, finansman arayışı içerisine girer. Ülkemizde tarım işletmelerinin genel olarak küçük ve orta büyüklükteki işletmelerden oluşması, tarım finansmanının oldukça önemli bir konu olduğunu belirtmektedir.

Türkiye’de Tarımsal Krediler

Ülkemizde tarımsal krediler,bankalar ve Tarım Kredi Kooperatifleri tarafından verilmektedir.BDDK’nın verilerinde tarımsal kredilerin tüm kredilere oranının yaklaşık %3,9 olduğu bildirilmiştir. Bu bağlamda tarımsal üretime yeterli kredinin ayrılmadığını söylemek mümkündür. Bu bağlamda hali hazırda var olan finansman yöntemleri yerine faizsiz finansman araçlarının kullanılmasının ,tarımsal üretimin verimliliğinin ve sürekliliğinin sağlanmasını kolaylaştırabileceği düşünülmektedir.

Tarımsal Kredi İhtiyacının Nedenleri

Ülkemizdeki tarım işletmelerinin neredeyse tamamı küçük işletmelerden oluşmaktadır .Dolayısıyla ülkemizdeki tarım işletmelerinin sahip olduğu sermeye çoğu zaman yetersiz kalmaktadır.Bu durum da tarım üreticilerinin finansmana ihtiyaç duymasına yol açmaktadır.Ülkemizde tarım sektörünün işleyiş biçimi,tarımsal üreticilerinin masraf yaptığı süreç ile gelir elde ettiği sürecin arasında uzun bir boşluk oluşmasına yol açmıştır.Bu durum da çiftçilerin nakit paraya ihtiyaç duymasına yol açmakta ve çiftçileri kredi çekmeye zorlamaktadır. Her geçen gün gelişen teknoloji, tarımı da sektör içerisinde özerkleşmeye doğru götürmekte ve değişen tüketici tercihlerine hızlı yanıt vermeye ve makineleşmeye itmektedir. Bu durum çiftçileri yeni makineler satın almaya zorlamaktadır. Bu durumda ek sermaye ihtiyacı duyan çiftçiler krediye başvurmak zorunda kalmaktadır.

Tarımsal Kredinin Değerlendirilmesi

Tarım sektörü, yapısı gereği diğer sektörlere kıyasla daha düşük gelir elde edilen bir sektördür. Özellikle Türkiye’de tarım faaliyetlerden elde edilen gelir, işletmenin genel ihtiyaçları ve tarım üreticisinin ailesinin ihtiyaçları için harcanmaktadır. Bu bağlamda tarım sektöründe faaliyet gösteren işletmelere kredi verilirken, diğer sektördeki işletmelere verilen kredilerden farklı bir değerlendirme

süreci takip edilmelidir.Tarım kredisinin değerlendirilme sürecinde dikkat edilmesi gereken bir değer husus ise çiftçinin tecrübe seviyesidir.Yani kredi verilirken kredinin,çiftçinin uzman olduğu konuda değerlendirileceğinden emin olunmalıdır.Aynı zamanda çiftçiden genellikle temel işletme bilgilerine sahip olması,fiziksel olarak işini yapmasına engel olacak herhangi bir durumun bulunmaması da beklenebilmektedir.Çiftçinin krediyi değerlendireceği araziyi verimli olması ve o araziden elde edilebilecek ürünlerin,çiftçinin kredisini ödeyebilecek kadar iyi olması gerekmektedir.Çünkü düşük  verimli arazilerde hem ekim masrafları yüksek olacak hem de ekim sonrası o araziden toplanacak ürünün satış fiyatı düşük olacaktır.

Ülkemizde 2014 yılında Kredi Kayıt Bürosu tarafından tarım sektörünü değerlendirmek üzere TARDES (Tarımsal Kredi Değerlendirme Sistemi) kurulmuştur. Bu sistemi 2020 Ekim ayı itibari ile 7 banka kullanmaktadır. Kurulduğu günden bugüne sistemde 655 bin kez tarımsal değerlendirme yapılarak yaklaşık 17 milyar TL kredi limit tahsisi yapılmıştır.

Tarımın Finansmanında Faizsiz Finansman Araçları

Tarımsal üretimde benimsenen bir yöntem olan ‘’imece’’ uygulaması ve kooparatif uygulaması,faizsiz finans araçlarının ‘’Kâr-zarar ortaklığı ‘’ prensibine dayalı kredi yönteminin tarım sektörü tarafından tercih edilmesini kolaylaştırmaktadır. Ülkemizdeki tarım işletmelerinin büyük çoğunluğunun küçük işletmeler olduğu göz önünde bulundurulduğunda, tarım finansmanında ‘’mikro finans’’ kavramına dikkat edilmesinin önemli bir konu olduğu görülecektir. Faizsiz finansman araçları arasında,üreticinin emeğinin ve uzmanlığının finanse edildiği ve teminat gerektirmeyen bazı finansman araçları mevcuttur. Ayrıca faizsiz finansman araçları, kırsal bölgelerde finansmana uzak olan üreticiyi ihtiyacı olduğu fona daha kolay bir şekilde ulaştıran yöntemleriyle tarımın finansmanında mikro finans ihtiyacını da karşılayabilmektedir. Bu sebeple faizsiz finansman araçları geleneksel finansman araçları ile birlikte ya da bu araçlara alternatif olarak kullanıldığında tarımsal üretim açısından olumlu etki yaratacaktır.

Tarım Finansmanı ve Sorunlarına Çözüm Önerileri

Tarım sektörü,birçok ülkenin stratejik öneme sahip sektörleri arasında yer almaktadır.Bu bağlamda bir ülkedeki tarımsal faaliyetlerin verimliliğinin arttırılması ve tarımın sürdürebilir hale getirebilmesi adına o ülkenin,tarım sektörünün problemlerinin çözülmesi önem taşımaktadır.Tarımın finansman sorunlarını çözmek adına uzun vadeli bir tarım politikası oluşturulmalı ve bu politika canlı tutulmalı yani günün sorunlarına çözümler üretebilmek adına değişime açık olmalıdır. Bunlara ek olarak tarımda dışa bağlılık,en aza indirgenmelidir.Yani tarımsal faaliyetlerin girdilerinin üretilmesi ve temin edilmesi konusunda çeşitli çalışmalar yapılmalı,bu çalışmaları gerçekleştirenlere teşvikleri verilmelidir.Tarım faaliyetlerine girdi sağlayan devletler ile uzun süreli anlaşmalar yapılmalı,bu anlaşmalarda döviz kuru sabitlenmelidir.

Tarım üreticilerinin finansmana ulaşmasını kolaylaştırmak, çiftçilere verilen kredilerin şartlarını iyileştirmek ve var olan tarımsal faaliyetlerin modernleştirilmesi olacaktır.Üreticileri yeni ekim alanlarına itmek/yeni ekim alanlarına yatırım yapmak yerine var olan ekim alanlarının verimliliklerinin azami seviyeye çıkartılması gerekmektedir.Yapılan araştırmalar sonucunda,faizli bir tarım kredisi kullanmak isteyen yani faize karşı olduğunu belirtilen bir çiftçi kitlesi %13 olarak görülmektedir.Bu oranın genel üretici çerçevesinde düşünüldüğünde ciddi bir potansiyelinin olduğu ve faizsiz finansal ürünlere yönelik bir Pazar payının olduğunu söyleyebiliriz.

Katılım Bankalarının Tarım Kredileri Fonlama Yöntemleri

Katılım bankaları tarım ve hayvancılık sektöründe üreticilerin faaliyet döngülerine yönelik ; hammadde alımı,hayvancılık için gerekli tüm ihtiyaçlar,bitkisel üretim için tüm ihtiyaçlar,tarımsal ekipmanlar-teçhizatlar,sulama sistemleri,ilaçlama ve gübreler,depolama ve saklama faaliyetleri,ulaşım vb tüm ihtiyaçlarına yönelik nakdi ve gayri nakdi finansman seçenekleri mevcuttur.

Bankanın faaliyet raporlarına göre, bankanın tarım kredi riski içerisinde öncelikli olarak işletme kredileri, makine ekipman –finansal kiralama ve taksitli ticari kredi türleri yer almaktadır.İşletme kredilerinin içerisinde tüm üreticiler için bir yıl vadeyi geçmeyecek şekilde  işletmenin tüm genel yönetim ve hammadde-malzeme alım süreçleri bulunmaktadır.Taksitli ticari kredilerin içerisinde de tarla alımı,traktör alımı,ev ve iş yeriş alımı gibi tüm gayrimenkul işlemleri beş yıl vade ve yılda bir ödeme hasat sonrasına olacak şekilde vade yapılmaktadır.Ayrıca diğer taraftan banka dünyamızın içinde bulunduğu Covid-19 salgısı sürecinde,insanlık için temel ihtiyaç olan tarım ürünlerinin üretilmesi için üreticilere 500 Milyon TL kaynak ayırmıştır. Katılım bankasının tarım sektöründe nakdi kredi türü bazında işletme faaliyet döngüsü için kullandırdıkları işletme kredileri ve taksitli ticari krediler aşağıdaki gibidir;

Bitkisel Üretim

Katılım bankaları üreticinin kısa vadeli hasat dönemini geçmeyecek şekilde azami bir yıl vadeli olarak,çiftçinin üretim aşamasındaki fide,tohum,ilaç,yakıt ve diğer giderleri için finansman kullandırabilmektedir.

Süt Hayvancılığı

Katılım bankaları hayvan alımı, ahır yapımı,yem,saman ve diğer işletme giderleri için işletme giderlerinin finanse edilebilmektedirler.Süt hayvancılığı sektöründe,hayvan sayısı ve üretip satış anlaşması  veya bağlantısı yaptığı firmalardan alacak süreçleri gibi bazı kriterler banka tarafından istenilmekte,finansman süreçlerinde üreticilerden talep edilmektedir.Sektörde vadeler  3-4 yıl vade yapılmaktadır.

Arıcılık, Et ve Yumurta Tavukçuluğu

Katılım bankaları tarım sektörünün alt kollarından aracılık, et ve yumurta tavukçuluğu sektörlerine de malzeme,hammadde ve diğer işletme giderleri için 1 yıl vadeli finansman vermektedirler.Alt sektörlerde bankalar  tarafından resmi kayıtların istenilmesi ve sektörde faaliyet gösteren kişi ve firmaların kapasiteleri için minimum veya maksimum bazı kriterleri de belirlenebilmektedir.

Makine Ekipman&Finansal Kiralama

Katılım bankaları üreticilerin üretim süreçlerinde kullandıkları ekipmanlar için finansal kiralamaya konu olanlar için leasing, finansal kiralamaya konu olmayan ürünler için taksitli ticari seçenekleri bulunmaktadır .Bu tür ürünlerde 5 yıla kadar sıra taksit veya hasat dönemlerine göre esnek vade seçenekleri bulunmaktadır.

Araç,İşyeri,Konut ve Traktör Finansmanları

Katılım bankaları üreticilerin taksitli ticari kredi seçenekleri arasında faaliyetleri ile direk ilgili olarak veya yatırım amaçlı taleplerinde esnek vade seçenekleri ile 5 yıla kadar taksit imkânı sunulmaktadır. Bu tür taksitli ticari kredi işlemlerinde araçların veya traktörlerin yaşına ve türüne göre peşinat, gayrimenkullerin eksper bedellerine göre teminat süreçleri bankaların ilgili birimlerince değerlendirilmektedir. Banka bünyesinde tarım kredi riski içerisinde nakdi kredilerin ağırlıkta olduğu bilinmektedir. Bununla beraber örnek katılım bankasının üreticilerin işletme sermayesi ihtiyaçlarına ve bu ihtiyaçları için tarım kredi kartı kullanımları ön planda ve yoğun olduğu söylenebilir.Katılım bankaları tarım sektörü için gayri nakdi krediler çerçevesinde çek karnesi,teminat mektubu,akreditif ve diğer gayri nakdi ürün ve finansman seçeneklerinin olduğu bilinmektedir.Tarım sektörünün döngüsü çerçevesinde  bu tür finansmanlara da aracılık etmektedirler.Ayrıca katılım bankalarının ilgili departmanları üreticilerin finansman taleplerini bankanın değerlendirme kriterleri çerçevesinde değerlendirerek farklı proje ve ürün limitleri açtığı bilinmektedir.Tüm bu sektörlerde fonlamalar ile birlikte katılım bankaları sektöre özel dönemsel paket ve kampanyalar oluşturabilmektedir.Örnek katılım bankasının yayımladığı tarım kitapçığında yer alan bilgilere göre, Dünya Çiftçiler Günü dolayısıyla bazı finansman oranlarında indirimler veya bazı finansman türlerinde vade seçenekleri ya da bankacılık işlem masraflarında tanımlamalar yapılmaktadır.

Sonuç olarak,tarım sektörü ülke ekonomisi ve ekonomilerinin gelişmesi büyümesi açısından ve istihdama katkısı açısından önemli bir sektördür. Tarım sektöründe üreticinin masraflarını yaptığı süreç ile ürettiği üründen geliri temin ettiği sürenin uzun olması ekonomik büyüklük yapısına da bakıldığında üretimin yapılabilmesi açısından önemli bir finansman ihtiyacını doğurmaktadır. Tarım sektöründe üreticilerin finansman talepleri diğer sektörler gibi değerlendirilmemeli ve özellikle üreticinin tecrübesi,varlığı,üretim yaptığı bölgenin durumu,geçmiş finansman ödemeleri ve geçmiş üretim gelir-giderleri ile birlikte bir bütün olarak değerlendirilmelidir.

Ayrıca tarım sektörü ülkemizde kırsal bölgelerde ağırlıklı olarak devam etmesinden dolayı bu bölgelere daha hızlı ulaşabilmeli ve o bölgelerde hâkim olan diğer finansman kaynaklarına alternatif bir finansman yolu olabilmelidir. Katılım bankalarının İslami finans ürün ve hizmetleri ile reel sektörde reel ticareti fonlamasından kaynaklı buna yönelik ürün ve hizmet seçeneklerini geliştirebilirler ve sektöre katkı sunabileceklerdir. Katılım bankalarının İslami finansal ürünler çerçevesinde yeni ürün ve hizmet modelleri geliştirmesi ve yeni yöntemler ile üreticinin ihtiyaçlarına cevap vermesi beklenmektedir. Katılım bankalarının tarım sektöründe, faizsiz bankacılık prensipler çerçevesinde geleneksel modellere karşı inovatif yaklaşımlar sergilemektedir. Katılım bankaları tarım sektöründe yeni finansman modelleri geliştirmekte olup potansiyeli olan bir sektörde daha aktif olma yolunda ilerlemektedir.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir